FAQ's - Veel-gestelde vragen

Inleiding Naarmate het verschijnsel elektrogevoeligheid meer bekendheid krijgt nemen ook de vragen toe die we binnenkrijgen. Hoe ziet het overgevoeligheidssyndroom er uit, hoe interpreteren we de waarnemingen en hoe moet het nu verder  met die getroffen bevolkingsgroep. De volgende vragen aan de WEO of vanuit de WEO worden regelmatig gesteld. N.B. Wie een vraag wil stellen kan die indienen via “Uw reactie”

Lees verder •   Hoe herken ik iemand die lijdt aan elektrogevoeligheid •   Wat zijn de gevaarlijkste apparaten en installaties binnenshuis? •   Wat zijn de belangrijkste storingsbronnen buitenshuis? •   Wat zijn de kenmerken van risicovelden? •   Medisch-ethische vragen •   Sociaal-economische vragen •   Biologische vraagstukken •   Welke initiatieven zou de WEO moeten nemen? •   Open vragen

Hoe herken ik iemand die lijdt aan elektrogevoeligheid?

De enquêtevragen leveren hiervoor de volgende gegevens.

• De helft tot overgrote meerderheid van respondenten noemt: ernstige vermoeidheid, concentratie- slaap- en geheugenproblemen, griepgevoel, hoofdpijn/migraine, druk in het hoofd.

• Meer dan de helft 'hoort' ook voortdurend gesis, gefluit en gebrom, naast andere niet-bestaande geluiden.

• Eenenzeventig procent meldt huidproblemen als roodkleuring, jeuk, ontstekingen, vlekken, kriebelend en vet haar, droge huid.

• Velen zien wazig en klagen over vlekken in het beeldveld, tranende ogen.

• Velen klagen over pijn in spieren en gewrichten, ingewanden, verkrampingen, spasmofylie, onwillekeurige spiertrekkingen vooral in onderbenen en gezicht, RSI

• Evenwichtsstoornis en coördinatieverlies: door de knieën of benen zakken.

• Elektrogevoeligheid komt tamelijk vaak voor in combinatie met andere milieuziekten (zie onder).

• Zij die lijden aan milieuziekten als ME, FM, MCS, burn-out, sick building syndrome etc. rapporten regelmatig dat elektrogevoeligheid deel uitmaakt van de problemen. Incidenteel lijkt elektrogevoeligheid juist de aanleiding te zijn geweest voor het ontstaan van die ziekten. De gezondheidsklachten lijken sterk op elkaar en zijn mogelijk voor een deel identiek.

Terug naar boven

Wat zijn de gevaarlijkste apparaten en installaties binnenshuis?

• DECT telefoons, GSM handset, WiFi

• Alle moderne elektronica met schakelende voeding zoals TV, video, DVD, PC, monitor

• Alle apparaten die velden uitzenden van digitale pulsen, zoals PC muis, monitor, randapparatuur en verbindende snoeren of draadloze communicatie, datalijnen, ADSL modem, TV satellietschotel modulator, regelbare CV thermostaat, rook- en bewegingsmelders, intercom systemen

• Alles waar transformatoren in of bij zitten: transistor radio, recorder, wekkerradio, telefoonversterker, laadapparaten klein (GSM) of groot (tractiebatterijen). Zeer schadelijk : hoge-capaciteit halogeen-transformatoren in plafonds etc.

• Dimmers voor gloeilamp- of halogeenverlichting, TL buizen

• Elektromotoren in huis- tuin- en keukenapparatuur, ventilatoren, regelmotoren voor bed- of stoelstand, traplift

• Diversen: elektronische vliegenmeppers, digitale zakcomputers, foto, film- en videosystemen, laptops

Terug naar boven

Is het gewone elektriciteitsnet in huis eigenlijk schadelijk?

Hangt er van af. De elektriciteit zoals die ons huis binnenkomt hoort 'schoon' te zijn, d.w.z. het sinusvormige spanningsverloop (50Hz) is dan ongestoord. Soms is die sinus wel verstoord (vervuild) door apparaten in de buurt die onregelmatig stroom trekken.

Ook in huis kan sinusverstoring optreden door het aanzetten van voorzieningen als elektromotoren, dimmers, TL en spaarlampen en tot op zekere hoogte ook moderne elektronische apparaten (meestal met schakelende voeding).

'Schone' stroomverbruikers als strijkbout, elektrische verwarming en broodroosters etc. geven relatief weinig  problemen.

Blootstelling aan elektrische velden

Hele stukken gepleisterde muur waar een elektrische leiding doorheen loopt zullen het elektrische veld van die leiding oppikken en als grote stralingsbron gaan fungeren. Dat geldt ook voor metalen oppervlakken. Blijf daar een eind vandaan want uw lichaam zal door capacitieve inductie een deel van de spanning overnemen.

Blootstelling aan elektromagnetische velden

Sterke velden ontstaan overal rond werkende apparaten en installaties. Ook rond DECT basisstations en mobieltjes of er nu gesprekken gevoerd worden of niet. Wees vooral bedacht op apparaten waar u lange uren aan bent blootgesteld zoals koelkast, TV, radiowekker, ventilator etc.; het lichaam leert die velden herkennen. 

Moderne elektronische apparatuur (TV, PC, modem etc.) zenden digitale pulsen uit die op grote afstand door het lichaam worden ontvangen. De digitale pulsen gaan gemakkelijk door muren en vloeren heen.

Terug naar boven

Wat zijn de belangrijkste storingsbronnen buitenshuis?

• Communicatiezenders als GSM en C2000 zijn schadelijk. Over zenders van het UMTS en Digitennesystemen hebben we tot nu toe geen rapporten.

• Stroomvoorziening van treinen, tram, trolleybus, metro en zwerfvelden in de grond tot op honderden meters afstand

• Beveiliging van autowegen, verkeerslichten, detectielussen, datatransportlijnen, stroomvoorzieningen, verlichting

• Velden van elektrische rolstoelen, scootmobiel, elektrische tractie 

• EM-velden boven stroomkabels in de grond voor het huis lijken schadelijk, vooral als de velden later in de middag zeer sterk worden - soms tot enkele duizenden nanoTesla of hoger binnenshuis. En vooral als sprake is van sterk wisselende veldsterkten.

Over het gevaar van hoogspanningsmasten hebben we nog geen mening.

Terug naar boven

Velden in vervoermiddelen

Velden in moderne openbare vervoermiddelen; interliner bussen, dubbeldekker treinen, vliegtuigen

Elektrische ontsteking van benzinemotoren, velden van motormanagement systemen, de talrijke computers voor onderscheiden bedieningsfuncties, dynamo, magnetische zones in draaiende radiaalbanden, rimpelingen in het 12V boordnet door diverse aansluitingen, bedradingen.

Terug naar boven

Openbare ruimten en gebouwen

• Uitbundige TL- en halogeenverlichting en de lichtregelaars in kantoren en verblijfsruimten, klimaatregelsystemen

• Computersystemen (al of niet verborgen)

• Detectiepoortjes in winkels, kassa's met beeldschermen

• Ventilatoren en klimaatregeling
• PC netwerken en datalijnen
• DECT, WiFi en andere computersystemen
• Brandmelders en beveiligingsapparatuur

Terug naar boven

Wat zijn de kenmerken van risicovelden?

Vooraf

Vele typen velden kunnen mensen storen maar niemand is gevoelig voor alle typen naar het schijnt. Problemen beginnen meestal met een enkel apparaat, maar gaandeweg kunnen meerdere veldtypen worden herkend. Ieder stelt zo zijn eigen hinderlijst op en zijn eigen Top-3 ellende.

Hoe kan het lichaam reageren op E- en EM-velden die bijna te zwak zijn om te meten (en die ver onder de toegestane norm liggen)?

Die normen zijn hoofdzakelijk opgesteld/afgeleid t.b.v. elektrische compatibiliteit (EMC) van apparaten onderling. De mens staat daar buiten. Dat de mens een gevoeligheid kan hebben die vergelijkbaar moet zijn aan die van een radio-ontvanger -zij het voor extreem-lage frequenties- speelt tot nu toe geen rol in de landelijke normstellingen.

We weten niet hoe de schadelijke velden worden opgevangen en hoe die door ons lichaam worden vertaald in lichamelijke ongemakken.

Van welke velden hebben gevoeligen zoal last?

Gepulste velden van moderne elektronische apparatuur als DECT telefoon, modem en veel soorten huishoudelektronica worden door ons beschouwd als risicofactoren.

De wisselvelden met onregelmatige sinusoïdale golfkarakteristieken en de pulsen met snelle stijg- en daalprofielen van veel moderne apparatuur worden als zeer storend ervaren. Ook de z.g. blokpulsen met hun steile flanken; spectrumanalyses leren dat deze pulsen harmonischen genereren met frequenties tot in het hoogfrequentgebied. De schadelijke signalen brengen het lichaam in een conditie waarin ook andere milieufactoren steeds sneller als storend worden ervaren. Het betreft ook velden over een breed frequentiespectrum, van sub-Hz tot ver in het  KHz gebied.

Terug naar boven

Medisch-ethische vragen

Is het niet allemaal aanstellerij en zitten de problemen niet vooral 'tussen de oren'?

Nee, in het algemeen niet. De gezondheidsproblemen zijn reëel voor –naar Zweedse schatting-  1,5% van de Westerse bevolking. Het probleem zit hem in het gebrek aan acceptatie door de onoverzichtelijkheid van de menselijke variaties, t.a.v. zowel de veroorzakende velden als de lichamelijke reacties. De 'rode draad' wordt niet direct gezien. Overigens kan elektrogevoeligheid deel uitmaken van het bredere probleem van milieufactoren die een waaier aan ziekten kunnen veroorzaken, zoals myalgische encephalomyelitis (ME), fibromyalgie (FM), meervoudig chemisch overgevoeligheidssyndroom (MCS), burn-out, posttraumatisch stresssyndroom, golfoorlog syndroom, sick building syndrome etc. 

Waarom kennen we het probleem niet al veel langer?

• Door een combinatie van belemmerende factoren als:

• Elektrogevoeligen zien de oorzaak van hun lijden meestal zelf niet

• Wie het wel ziet en zijn vermoeden uitspreekt wordt uitgelachen

• Klokkenluiders worden niet geloofd

• Medische en sociale gezagsdragers aarzelen de verschijnselen onder ogen te zien en te accepteren, mede wegens de onmogelijkheid de IT technologie ter discussie te stellen, bij gebrek aan medische documentatie

De klachten lijken niet steekhoudend omdat tegenwoordig zo veel mensen klagen over vermoeidheid en stress

Bingo! Het punt is dat veel vermoeidheidsklachten mogelijk juist een gevolg zijn van een elektrogevoeligheid. Dit neemt niet weg dat sommige gevoeligen wellicht baat kunnen hebben bij een cognitieve gedragstherapie. 

De zevenduizend artsen in Nederland kunnen toch niet allen in gebreke zijn gebleven?

Toch wel. Artsen zijn vooral gericht op het herkennen van symptomen en curerend te handelen, terwijl bij elektrogevoeligheid alleen preventieve maatregelen kunnen helpen of een uit-veldplaatsing. Niet de ziekte is behandelbaar of interessant, het zijn de milieuomstandigheden die de ziekten of aandoeningen veroorzaken.

Schieten onze artsenopleidingen dan tekort?

Ja, noodzakelijkerwijs, want kennis omtrent elektrogevoeligheid bestaat nauwelijks, boeken bestaan niet. Alleen in Duitsland is onlangs een studiecentrum en opleiding in  Environmental medicine gestart, zij het met accent op MCS problemen. Zeer waarschijnlijk is er een sterke associatie tussen MCS (extreme geurgevoeligheid) en elektrogevoeligheid.

Moet dat niet veranderen?

Ja en zo snel mogelijk. Nu we beseffen dat digitale velden een belangrijke risicofactor vormen en dat mensen daar in toenemende mate aan worden blootgesteld is het denkbaar dat gezondheidsproblemen onder de bevolking zullen toenemen. Er is geen weg terug.

Wat zou er dan moeten gebeuren?

• Er moet een inventariserend bevolkingsonderzoek komen op basis van zelf-gerapporteerde elektrogevoeligheid en met een zeer kritische vraagstelling en met diepte-interviews.

• Een diepteonderzoek vanuit meerdere disciplines moet helderheid brengen in de precieze omstandigheden die problemen veroorzaken.

• Een analyse van de variabele factoren in perceptie van velden en expressie van lichamelijke problemen moet trends zichtbaar maken.

Terug naar boven

Sociaal-economische vragen

Hoe kunnen we de milieugevoelige personen of groepen het best ondersteunen?

• Voorlichting over de veroorzakende factoren

• Advies en hulp bij de implementatie van de nodige maatregelen voor huissanering

• Cognitieve gedragstherapie voor hen die dat wensen

• Sociale begeleiding voor herintreding in de maatschappij

Moeten elektrogevoeligheid en andere milieuziekten eigenlijk niet op de politieke agenda?

Ja, zonder uitstel. Er moet zowel belangstelling komen als budget voor onderzoek en voorlichting aan het publiek en aan alle lagen van het sociaal-medische circuit

Zijn de problemen eigenlijk wel oplosbaar?

Hangt er van af

Nee. De digitalisering van de maatschappij gaat zo snel dat ieder die in potentie elektrogevoelig kan worden binnenkort de verschijnselen kan gaat vertonen. Effecten als gevolg van hoogfrequente zendervelden kunnen soms pas na maanden of jaren voelbaar worden, op een moment dat het point-of-no-return al lang gepasseerd is.

Gedeeltelijk. Het belangrijke punt is blootstelling te voorkomen of te minimaliseren. Dat vergt goede voorlichting. Voor gevoeligen moeten stralingsarme werk- en woonplekken worden gevonden waarbinnen men 'schoon' kan wonen en werken, ver van GSM zenders en andere velden waartegen men zich niet of nauwelijks kan wapenen. De gevoeligheid raakt men waarschijnlijk nooit meer kwijt.

Heeft het bedrijfsleven hier ook een taak?

Ja, op 2 manieren:

• Door te accepteren dat elektrogevoeligen in de organisatie zeer geholpen kunnen zijn met een eigen plek, op afstand van storende elektronica

•  Door het ontwikkelen van stralingsarme apparatuur. Dat moet mogelijk zijn met betere ontwerpen en afscherming. De verdergaande miniaturisering van elektronica zal dit doel waarschijnlijk snel naderbij brengen. Dit is eerder gebeurd met de klassieke grote video-monitoren die snel verdrongen worden door de veld-vriendelijker platte beeldschermen. Overigens zijn ook die niet geheel stralingsvrij.

Terug naar boven

Biologische vragen

Opmerking vooraf.

De gezondheidsproblemen kunnen door meerdere schadelijke milieufactoren worden veroorzaakt: geur, allergenen, licht, geluid etc. en door allerlei soorten van elektrische en elektromagnetische velden. De klachten zijn voor een belangrijk deel vergelijkbaar hoewel de individuele expressie van problemen ook een grote variatie kent. Sommigen worden gestoord door een enkel veldtype, anderen door meerdere. 

Wetenschappelijk gezien is niet de ziekte van belang maar de ontvangst van de storende signalen en de manier waarop de prikkels door het lichaam worden verwerkt.

Vragen

• Worden E- en EM-velden gescheiden waargenomen en hangt de variatie in klachten samen met het geregistreerde veld?

• Waarom wordt een storend veld de ene maal sterker ervaren dan een andere maal? Bestaat er iets als een 'emotionele versterkingsfactor'?

• Is een erfelijke factor verantwoordelijk voor iemands gevoeligheid; is het een alles-of-niets reactie of een graduele?

• Is de verslechtering van de gezondheid omkeerbaar? Welke schade wordt aan het organisme toegebracht? Hersenletsel? Lekkage in de blood-brain barrier? Verstoring van een homeostase?

• Is er een enkelvoudig  detectiemechanisme voor velden, of zijn er verschillende, elk verantwoordelijk zijnde voor een specifieke verstoring?

• Op welk niveau treedt ontregeling op: ergens langs de cascade van effecten uiteindelijk leidend tot de lichamelijke malaise?

• Waarom zijn slechts bepaalde combinaties van veldparameters schadelijk (frequentie,  pulsvorm, harmonischen, combinaties van parameters etc)?

Terug naar boven

Welke initiatieven zouden er volgens de WEO moeten worden genomen?

• Herhaling van een enquête op grotere schaal en met medewerking van multidisciplinaire externe expertise om een objectief beeld te krijgen van het vóórkomen van elektrogevoeligheid onder de bevolking

• Mensen met zelf-verklaarde overgevoeligheid testen op het vermogen om in dubbelblind provocatie-experimenten een veld-aan signaal te kunnen herkennen.

• Voorlichting geven aan gevoeligen en betrokken omstanders over het verschijnsel elektrische overgevoeligheid en het voorkómen ervan.

• Informeren van maatschappelijke, medische en andere gezondheidsorganisaties

• Opleiden van voorlichters en meetspecialisten

• Instelling van elektrisch gesaneerde hersteltehuizen en aanwijzing van stiltezones in zenderarme gebieden 

• Inrichting van een informatiebalie,  administratief centrum en kenniscentrum

• Stimulering van medisch-biologisch, fysiologisch en fysisch onderzoek

• Verfijnen van meettechnieken en ontwerpen van toepassingsgerichte meetapparatuur

• Herziening van de normen voor blootstelling aan E- en EM-velden zoals tot nu toe gehanteerd door de Gezondheidsraad.

Terug naar boven

Open vragen

Beantwoording door leden van de Werkgroep elektrische overgevoeligheid –WEO) onder alle voorbehoud)

Hoe ver moet ik van een hoogspanningsmast blijven om veilig te wonen? 

Ons inziens is er niet veel gevaar van deze systemen te duchten.

Hoe ver van een GSM, C2000 of UMTS zender? 

Over het algemeen zal men buiten een afstand van 300m van een GSM mast blijven. C2000 masten lijken nog steeds effect te hebben op 2 km afstand. Over UMTS masten hebben we geen gegevens.

Kan het kwaad onder een GSM mast te wonen? 

We horen veel klachten van bewoners van bovenste verdiepingen van flatgebouwen waar GSM masten op staan. We kunnen zonder nader onderzoek niet aangeven of deze bezwaren gegrond zijn of dat de gezondheidsproblemen veroorzaakt worden door elektronica in eigen huis of in dat van buren.

Kan ik me beschermen tegen de straling (velden) van die zenders?  

Soms. Tegen hoogfrequente velden van zenders kan men zichzelf of het huis afschermen. Daar komen langzamerhand materialen voor beschikbaar die te gebruiken zijn voor tegenhouden van HF straling. Men kan er een klamboe van maken voor om het bed, of beschermende kleding. Ruimten in huis kunnen voorzien worden van afschermende wanden en vloeren etc. Tegen lage frequenties van huishoudelektronica is weinig te doen. Kleine apparaten kunnen omwikkeld worden met MU-metaal dat LF velden tegenhoudt, maar dat is een dure oplossing. Blijft over: afstand houden.

Kan ik velden ook meten en wat zijn dan de veiligheidsnormen? 

Ja, er zijn nu betaalbare meters in de handel voor meting van laagfrequente elektrische en elektromagnetische wisselvelden en voor hoogfrequente zendervelden. Met de handleiding er bij komt u een heel eind. Vergelijk de afgelezen waarden met de normentabel van de WEO 
(zie Downloads/nieuwsbrieven/Nieuwsbrief 7 met de correctie in Nieuwsbrief 8).

Is er een lijst van veilige TV en mobiele telefoons?

Nee. De ontwikkelingen gaan te snel. Incidenteel publiceren de Consumentengids en andere periodieken vergelijkende tests voor GSM, DECT en andere elektronische apparaten.

Kan er iemand bij me komen meten? 

Ja, er zijn bureaus in Nederland die dat kunnen – zie advertenties in Startpagina. Voor leden van de WEO kunnen we soms metingen verrichten wanneer er een verband met ziekte blijkt en wanneer de resultaten ook voor anderen van belang kunnen zijn.

Kan iemand komen om een huis door te meten dat we willen kopen? 

Nee. We doen alleen metingen die van belang zijn voor de verklaring van huidige gezondheidsproblemen.

Kan ik meetapparatuur zelf huren?  

Nee. Apparatuur is niet te huur, maar leden van de WEO kunnen soms lenen.

Wat kan de WEO voor me doen en wat is het nut van een lidmaatschap? 

De WEO verzamelt gegevens over straling en ziekten, analyseert die en stelt verkregen inzichten en ervaring ter beschikking van ieder die zijn omstandigheden wil verbeteren. Oplossingen worden altijd gezocht via eliminatie van schadelijke velden, nooit via behandeling van het lichaam. Leden krijgen desgewenst een persoonlijke behandeling, geen sociale begeleiding.

Kan ik me beschermen tegen straling door zwarte toermalijn in de meterkast te leggen? 

Nee.

Kan ik me beschermen door aluminiumfolie, koperplaten of lood? 

Alle geleidende materialen zullen elektrische velden afschermen of reflecteren. Elektromagnetische velden worden alleen door MU-metaal geabsorbeerd en is niet geschikt voor persoonlijke afscherming.

Kunnen mobieltjes bij intensief gebruik hersenschade geven? 

Ja, vrijwel zeker. Experimenten aan een aantal diersoorten tonen hersenschade bij blootstelling aan velden van mobieltjes. Berekeningen toen aan dat dat bij mensen ook het geval zal zijn, maar proeven zijn nog niet gedaan.

Heeft het nut iemand met wichelroede te ontbieden? 

Hangt af van uw vertrouwen in de resultaten.

Hoe denken jullie over bioresonantie als remedie tegen ziekte en pijn?

Sommigen zeggen er baat bij te hebben. Een aantal personen geeft aan door bioresonantie in grote problemen te zijn gekomen. Probeer het liever niet uit en bewandel andere wegen: word lid van de WEO bijvoorbeeld.

H. Schooneveld

Terug naar boven

Terug naar openingspagina

Laatste update: 12-05-06