Velden

Voor alle duidelijkheid: we maken verschil in de benamingen ‘straling’ en ‘velden’. Straling reserveren we voor EM velden van zeer hoge frequentie en korte golflengte, zoals de straling die vrijkomt bij het verval van radio-isotopen. De golflengte is klein in verhouding tot de afstand tussen bron en ontvanger. Velden daarentegen hebben een veel langere golflengte en veel lagere frequentie en worden uitgezonden door veel zenders, apparaten in de huishouding en op kantoor.

EM- noch E-velden vertonen een lineair verloop in de ruimte. De veldsterkte verschilt van plaats tot plaats op schier onvoorspelbare wijze en veldlijnen vertonen een complex verloop.

De beschikbare veldsterktemeters hebben een ‘sensor’ die een strikte richtingsgevoeligheid bezit. Om een nauwkeurige meting te kunnen doen is het daarom nodig metingen in drie dimensies uit te voeren, in vlakken die loodrecht op elkaar staan. De echte waarde voor veldsterkte wordt berekend als de vierkantswortel uit de som der kwadraten van de afzonderlijke as-metingen.

Electromagnetische (EM-) velden

EM-velden ontstaan overal waar elektrische stromen lopen en vouwen zich a.h.w. om de stroomgeleider heen. Bij opgerolde draden –als bijv. in transformatoren- is het patroon van veldlijnen complex en kent plaatselijke verdichtingen en verdunningen.

Eenvoudige magneetveldzoekers beschikken over zoemers of lampjes die een sterker signaal geven naarmate het veld sterker wordt. Goed dus voor een eerste screening van een ruimte.

Voor preciezere gegevens zijn we aangewezen op ‘Tesla-meters’ die een uitlezing geven in magnetische eenheden: doorgaans de nano Tesla. Meestal werken we in de range van enkele tot enige duizenden nanoTesla. Ter informatie: een nanoTesla (schrijf: nT) is een miljardste Tesla. Een andere eenheid is Gauss. Eén Gauss (schrijf: G) is 100 microTesla, tienduizendste Tesla.
Het menselijk lichaam is bijna geheel doordringbaar (‘transparant’) voor EM-velden en we worden er ook niet door opgeladen. Toch zijn er effecten doordat de weefsels de energie kunnen opvangen.

E-velden bestaan overal waar tussen twee punten een spanningsverschil (potentiaal) bestaat. Ze worden gemeten in de grootheid van volts per meter (V/m). Zo zou je sterke E-veldbelastingen kunnen veronderstellen onder bijv. hoogspanningsmasten. Normaal zal de mens daar niets van voelen omdat deze spanning geheel aan de buitenkant van lichaam zit, zoals trouwens bij alle geleidende objecten. Organen worden zo afgeschermd. Zou dat niet zo zijn dan zouden we niet met deze vorm van elektriciteitstransport kunnen leven. Hoogstens kunnen je haren wat overeind gaan staan of in beweging komen met een 50Hz frequentie. Bij andere frequenties kan overigens wel degelijk hinder ontstaan (zie elders). Pas dus op: E-velden ‘stralen’ op je in door capacitieve werking.

In huis is de E-veldbelasting te meten met een ‘electrostressmeter’. Dat is een soort voltmeter met een zeer hoge inwendige weerstand. Aan de ene zijde is de meter aan aarde gelegd, aan de andere zijde aan je lichaam, met een elektrode die op je huid wordt gehouden of geplakt. Meting van je huidpotentiaal levert spectaculaire waarden op die tot meerdere volts kunnen reiken. Zittend voor een in de muur ingelaten electrische leiding op een afstand van een halve meter kan je potentiaal oplopen tot 30V of hoger. Maar ook gewoon zittend aan een bureau kan de potentiaal makkelijk tot 10V oplopen. Dat komt door instraling vanuit het net aangevuld met instraling door alle geleidende voorwerpen waarmee je je omringt. Zelfs het stalen frame van het bureau, de stalen bureaulamp, de TL buis boven je hoofd etc. kan zo veel voltage oppikken dat die zelf weer als geladen object op je instralen. Ben je bang voor de mogelijke effecten, dan is het gemakkelijk te voorkomen door bureau, stoel, lamp etc. te aarden via een goed geaard stopcontact; voor alle veiligheid kun je ook jezelf aarden door je metalen horlogeband via een draad aan de aardleiding te zetten.

De absoluut beproefde methode om ‘schoon’ te kunnen werken is de hele elektriciteitsgroep van het werkvertrek en alle aanpalende vertrekken in de meterkast uit te schakelen, door de stoppen er uit te draaien. Ook is een netvrijschakelaar aan te bevelen. Deze schakelt de betreffende groep automatisch uit wanneer enige seconden geen stroom verbruikt wordt en is langs meerdere wegen te bestellen en te installeren.

Dergelijke velden komen voor rond gelijkstroomvoerende leidingen zoals van batterijen of accu’s. Stromen zoals die na gelijkrichting worden gebruikt voor tractiemotoren (trein, vorkheftruck, autoverlichting, etc.) zijn vaak niet zuiver gelijkmatig en bestaan feitelijk uit pulserende gelijkstroom. Mogelijk zijn van pulserende gelijkstroomvelden dezelfde problemen te verwachten als van wisselvelden.

Gelijkstroom EM-velden zijn moeilijker te kwantificeren.

Het enige stationaire veld waar we dagelijks mee te maken hebben is dat van het aardmagnetisme. De veldlijnen er van zijn aardeomvattend en lopen van pool naar pool. Op kleinere schaal bekeken en vanuit onze plek op het Noordelijk halfrond ontspringen de veldlijnen aan de grond onder een zekere hoek met het plaatselijke oppervlak en lopen in de richting van de pool. Als de naald vaneen kompas ook omhoog zou kunnen wijzen zou die schuin omhoog gaan steken, onder een hoek van misschien 60º.

Het aardmagnetisme is niet overal even sterk en reageert op verstoringen in de aardkorst, zoals ijzeroerbanken en breuken van de aardschollen in de diepte. Met de jaren verandert ook de positie van de magnetische noordpool. Driedimensionale metingen van de velden is mogelijk maar vergt speciale apparatuur.

In het lage-frequentiegebied onderscheiden we 3 gebieden die voor ons van belang zijn:

• ULF velden (ultra-lage frequentie): 0-30 Hz
• ELF velden (extreem-lage frequentie): 0-3 kHz
• VLF velden (very-low frequency): 3-30 KHz.

In de praktijk komen E- en EM velden in combinatie voor maar hun effecten zijn zeer verschillend.

Binnenshuis loopt u minder gevaar voor EM-velden van het elektriciteitsnet dan u misschien zou denken. In de geciviliseerde wereld wordt de elektriciteit aangelegd volgens het centraal-dozensysteem. Dat houdt in dat een plus (+) draad altijd vergezeld wordt van een min- (-) draad en in het ideale geval zijn ze om elkaar heen gedraaid. Het voordeel daarvan is dat het E- of EM-veld rond de ene draad vrijwel wordt opgeheven door het veld rond de andere draad met tegengestelde richting maar van gelijke grootte. Alleen daar waar beide van elkaar zijn gescheiden, zoals bij wandcontactdozen, stekkers en binnen apparaten, bestaan sterkere velden. Ook de elektrische kerstboomverlichting levert sterke velden, evenals acculaadapparaten. Hier worden grote elektrische lussen gemaakt.

Waar we ook zijn, altijd zijn we door E- en/of EM-velden omgeven. De belangrijkste, geschikt naar schadelijkheid, zijn:

• In de vrije ‘schone’ natuur hebben we te maken met de vrijwel stationaire velden van het aardmagnetisme
• Buiten in de natuur nabij stedelijke gebieden staan we vaak onder invloed van

• E- en EM-velden van hoogspanningsleidingen boven of onder de grond, 50Hz wisselspanning

• Centrale nutsvoorzieningen

- EM-velden van radio-, TV-, en GSM zenders, werkend in het hoge frequentiegebied

 

- EM-velden langs spoor- en trambanen, trolleybus en metro

• Binnenshuis

        - E-velden van het elektriciteitsnet, vooral in de buurt van leidingen, snoeren, lampen (vooral TL- en spaarlampen) en bij electronische dimmers

- EM-velden van vele electrische apparaten voor verwarming, licht, beeld en geluid, elektromotoren, huistelefonie als DECT telefoons,  moderne elektronische apparaten als PC en randapparaten, stereo, TV en DVD installaties.

• Kantooromgeving

- Hetzelfde als binnenhuis, met bovendien EM-velden van PF en IT randapparatuur, TL armaturen, regelingen voor airconditioning, CV, ventilatoren, PC, randapparatuur, fotocopiers, etc.

• Vervoermiddelen (auto, trein, tram, vliegtuig):

- EM-velden van dynamo, elektromotoren van ruitenwisser, ventilator, geluidsinstallatie, spanningsregelaars, laadstromen. Mogelijk ook velden van magnetische zones in staalgordelradiaal banden.

- E-velden van ontsteking en stroomverdeler van benzinemotoren voor zover die in het passagierscompartiment doordringen

• Bedrijven:

- Sterke EM-velden van elektromotoren, productiemachines, trafo’s, transportsystemen, lasstromen, laadstromen, electrolyse. Ook (digitale) elektronica rond ontwerpers, raparateurs, etc.

In het laboratorium is het effect van E- en EM-velden op een grote diversiteit van levende organismen en systemen aangetoond, zowel van statische- als van wisselvelden. Blijkbaar is levende materie in staat om die velden te ‘ontvangen’ want afhankelijk van sterkte en frequentie lopen de effecten uiteen van verstoring van het gedrag van de proefdieren tot aan processen op DNA regulatieniveau van cellen in vitro.

Over het algemeen lijken de E-velden uit het oogpunt van volksgezondheid minder problematisch dan de EM-velden, maar misschien bedriegt de schijn. Immers, weefsels zullen in een E-veld altijd worden gepolariseerd. Membraangebonden processen zoals ionen- en eiwittransport zullen op enige wijze beïnvloed worden, hoewel misschien niet merkbaar zolang de velden niet al te sterk zijn.

Anderzijds kan een statisch E-veld dat we zelf dragen ons merkbare problemen opleveren. Bekend is het verschijnsel van statische oplading door het dragen van niet-geleidende kleding of door het lopen op isolerende vloerbedekking. Werkend aan een PC scherm kan gemakkelijk door de volgende omstandigheden een huidaandoening in het gezicht ontstaan. De klassieke fluorescentie-beeldbuizen zijn doorgaans aan de buitenkant geladen door het voortdurende elektronenbombardement aan de binnenkant. Samen met de uitgezonden UV straling kunnen kleine stofdeeltjes aan het oppervlak geladen worden (‘geïoniseerd’) en zich vervolgens verplaatsen naar het meest nabij gelegen oppervlak met tegengestelde polariteit: dat is o.a. het gezicht. Daar slaan de deeltjes neer; de huid reageert vervolgens met een afweer reactie die leidt tot een roodkleuring en een gevoel als van zonnebrand. Deze overgevoeligheid wordt in de tijd steeds sterker en zonder medische hulp ontstaan er grote problemen.

Dit verschijnsel van ‘rosacea’ komt heel veel voor als gevolg van PC gebruik, vooral als de ruimte niet krachtig gelucht wordt en ontdaan wordt van stofdeeltjes. Het wordt wel aanbevolen de vuildeeltjes te de-ioniseren met een simpele ionisator. Effectief is ook het aanleggen van geleidende vloerbedekking als kurk of hout en het dragen van kleding van de klassieke stof als katoen en wol.

Waarom niet iedereen hier last van heeft is onduidelijk, maar vooral in de drogere klimaten –zoals in Zweden- is het een veelvoorkomend probleem dat wordt aangeduid met de term ‘beeldschermallergie’.

Zoals boven is gerapporteerd kunnen E-velden op het lichaam ‘instralen’ en de spanning op het huid door inductie enorm opladen, tot tientallen volts. Sommigen kunnen daar niet tegen: de haren gaan letterlijk overeind staan. Direct of indirect worden de onderhuidse spiertjes die daarvoor verantwoordelijk zijn geactiveerd. Daardoor kunnen irritaties van o.a. de hoofdhuid ontstaan en andere vormen van ongemak.

Mogelijke invloeden van hoogfrequente EM-velden op het lichaam hebben veel aandacht getrokken i.v.m. de oprukkende gevaren van GSM zenders en –telefoons, magnetrons, etc. en het ontstaan van diverse soorten van kanker worden daar wel mee in verband gebracht.

Bij onze laagfrequente velden zijn de verschijnselen van een andere orde, zoals beschreven onder "uitingen van Elektrische Overgevoeligheid". Afscherming van apparatuur of omgeving is praktisch ondoenlijk zodat oplossing van de problemen eerder moet worden gezocht in keuze van de minst schadelijke apparatuur en in verandering van het gedrag leidend tot geringere blootstelling aan EM-velden.

Het lijkt van grote betekenis eerst een fysische definitie te maken van de velden die als storend worden ervaren. Want het ene veld is het andere niet en de meeste zijn überhaupt onschuldig. Om de kwalijke kenmerken van velden te leren onderscheiden is een programma van metingen gestart dat de ‘schuldige’ componenten moet opleveren. Daarvoor is enige meetapparatuur aangeschaft. Zie verder "Meting van velden".

Terug naar velden en meten

Terug naar openingspagina

Laatste update: 12-05-06